Gjaldskylda á bílastæðum í Reykjavík hófst sumarið 1957 með uppsetningu 100 stöðumæla í miðbænum sem síðar var fjölgað í 274. Gjaldskylda breiddist út með árunum eftir því sem aðsókn í miðbæinn jókst og árið 1992 var gjaldskyldusvæðum skipt í tvennt með misdýrum svæðum og íbúakort tekin upp.
Gjaldskyldusvæðin hafa stækkað með auknum fólksfjölda og bílaeign og nær gjaldskyldan nú yfir um helming Gamla Vesturbæjar. Nokkur umræða hefur verið um gjaldskylduna og íbúakortin.
Nú eru fjögur gjaldskyldusvæði, P1-P4. Gjaldið í P1 er hærra en í hinum (630 kr./klst. á móti 230 kr./klst. þegar þetta er ritað, árið 2025) en munurinn á P2-P4 felst í því hvenær gjaldskyldan er virk. Sjá upplýsingasíðu Reykjavíkurborgar um gjaldskylduna fyrir uppfærðar upplýisngar.
Íbúakort
Fólk sem býr á svæðum þar sem bílastæði eru gjaldskyld getur átt rétt á íbúakorti. Íbúar í Gamla Vesturbæ geta sótt um eitt íbúakort á hverja íbúð ef íbúðin er ekki skilgreind námsmannaíbúð, hjúkrunarheimili eða dvalarheimili, og í staðfestri eignaskiptayfirlýsingu er kveðið á um að íbúðinni fylgi ekki réttur til notkunar á bílastæði.
Sjá frekari upplýsingar á síðu Reykjavíkurborgar um íbúakort og reglur um íbúakort.
Forsendur gjaldskyldu
Allar evrópskar borgir af sambærilegri stærð eru með gjaldskyld svæði innan borgarmarkanna. Rökin eru svipuð en ólík. Reykjavík rökstyður gjaldskylduna með því að „[þ]egar greitt er fyrir bílastæði er þannig séð ekki verið að greiða fyrir stæðið, heldur verið að greiða fyrir þá þjónustu að það séu bílastæði í boði.“ Í Strasburg er markmiðið að tryggja veltu í notkun stæða svo bílum sé ekki lagt of lengi í einu. Í Bonn eru markmiðin t.d. að draga úr „bílastæðaþrýstingi“ (þ. Parkdruck), umferð (sér í lagi hringsóli bíla í leit að stæði), umbreytingu svæða fyrir aðra ferðamáta, og enduruppbyggingu borgarinnar með torgum og grænum svæðum. Í Utrecht eru markmiðin að draga úr ónæði af bílastæðum og hvetja til vistvænni valkosti við bílinn.
Ágætt yfirlit hagfræðilegar forsendur gjaldskyldunnar er að finna á ensku Wikipedia greininni um bílastæði.
Breytingar á gjaldskyldu
Hingað til hefur borið á skorti á að breytingar á gjaldskyldu hafi verið rökstuddar fyrir íbúum og rými gefið fyrir endurgjöf. Sumarið 2024 setti bílastæðasjóður gjaldskyldu á Aragötu og Oddagötu. Var það rökstutt með því að Háskóli Íslands væri að taka upp gjaldskyldu á sínum stæðum og gjaldskylda með íbúakortum þyrfti að koma til svo íbúar kæmust í stæði þegar starfsfólk og nemendur HÍ sæju gjaldfrjáls stæði steinsnar í burtu.
Gerðar voru mælingar á eftirspurn eftir bílastæðum en þegar íbúar gerðu eigin mælingar kom á daginn að ályktanir af takmörkuðum mælingum borgarinnar stóðust ekki fyllilega. Eins hafði tímarammi gjaldtökunnar ekki miðast við tímaramma gjaldtöku við Háskóla Íslands. HÍ frestaði reyndar upptöku gjaldskyldunnar vegna kæru á útboð og því var ein forsenda gjaldtökunnar brostin, en einnig stóð ekki til hjá HÍ að taka gjald fyrir stæði nema til kl. 17, en gjaldskylda bílastæðanna við Aragötu og Oddagötu átti að gilda mun lengur.
Íbúar náðu að lokum eyrum borgarinnar sem frestaði gjaldtökunni.
Málefni breytinga gjaldskyldu voru m.a. rædd á fundi íbúaráðs Vesturbæjar en Íbúasamtökin áttu fulltrúa þar. Lagði fulltrúi samtakanna það til að verklagsreglur yrðu mótaðar og birtar á vef borgarinnar þar sem skýrt væri kveðið á um að greina ætti frá forsendum breytinganna, og gefinn væri kostur á ábendingum frá íbúum til að nýta þekkingu íbúanna á samhengi svæðisins. Eins þyrfti að gæta þess að mælingar væru nógu marktækar en byggðu ekki bara á fáum stikkprufum.
Afstaða framboða til borgarstjórnar 2026
Fyrir sveitarstjórnarkosningarnar 2026 sendu Íbúasamtök Vesturbæjar fyrirspurn á framboðin þar sem spurt var:
Bílastæðamál og íbúakort
- Hver er afstaða framboðsins til núverandi fyrirkomulags íbúakorta?
- Hver er stefna framboðsins í bílastæðamálum í rótgrónum íbúðahverfum eins ogVesturbæ?
- Hver er afstaða framboðsins til félagslegra áhrifa gjaldskyldu á eldri borgara og fólks með hreyfihömlun?
- Hvernig sér framboðið fyrir sér að samráði við íbúa verði hagað við breytingar á skipulagi og gjaldtöku bílastæða á borgarlandi?
Fjölbreyttir ferðamátar og mannvænt skipulag
- Hver er stefna framboðsins gagnvart eflingu almenningssamgangna þannig að þær verði raunhæfur valkostur fyrir fleiri íbúa?
- Hver eru áform flokksins um að bæta hjólastíga og innviði fyrir virka ferðamáta þannig að þær verði ennþá meira aðlaðandi kostur fyrir íbúa sem hafa kost á því?
- Hver er stefna framboðsins gagnvart umferðarmagni og umferðarhraða í íbúðahverfum?
- Hver er afstaða framboðsins til hugmynda um vistgötur í Vesturbæ og hvernig gæti slík innleiðing verið útfærð með tilliti til þarfa íbúa?
Sjá svör framboðanna og frétt með samantekt á þeim.